Reklama:

Homeopatia dla farmaceutów

Homeopatia to jeden z systemów leczenia, który wykorzystuje surowce naturalne pochodzenia roślinnego. Mimo tego, że metoda ta nie ma silnych podstaw naukowych potwierdzających jej skuteczność, stosowana jest przez niektórych lekarzy homeopatów. Sięgając po nią trzeba pamiętać, że w świetle kontrowersji z nią związanych, nie należy opierać leczenia chorób wyłącznie na niej, szczególnie w przpadkach dolegliwości zagrażających zdrowiu lub życiu.

Artykuł ten ma na celu przybliżyć podstawy homeopatii tak, aby farmaceuci mogli lepiej rozumieć pytania pacjentów korzystających z tej metody.

Historia powstania i rozwoju homeopatii

Pewne elementy idei, na których później oparto homeopatię, pojawiły się już w starożytności. Hipokrates (IV w. p.n.e.) zauważył, że niektóre substancje mogą wywoływać objawy podobne do tych, które później pomagają leczyć. Ta obserwacja stała się później podstawą tzw. zasady podobieństwa.

Za twórcę homeopatii uważa się niemieckiego lekarza Samuela Hahnemanna (1755-1843) - lekarza, farmakologia i tłumacza tekstów medycznych. Był on rozczarowany skutecznością ówczesnej medycyny, która często stosowała bardzo agresywne metody leczenia. Podczas tłumaczenia pracy szkockiego lekarza Williama Cullena o właściwościach chininy, Hahnemann zauważył, że objawy zatrucia chininą u zdrowych osób przypominają objawy malarii. Postanowił wtedy, szukając nowych metod leczenia, sprawdzić, czy tak jest. Przeprowadził więc eksperyment na sobie - przyjmował niewielkie dawki chininy i obserwował występujące objawy. Eksperyment potwierdził jego przypuszczenia. Na tej podstawie sformułował główną zasadę homeopatii: "Podobne leczy się podobnym" (łac. similia similibus curentur).
Na przełomie XVIII i XIX wieku Hahnemann opracował podstawowe zasady homeopatii, a w 1810 roku opublikował swoją najważniejszą książkę "Organon of the Healing Art", w której opisał podstawy teoretyczne i praktyczne tej metody.

Rozpowszechnienie w XIX wieku

W XIX wieku homeopatia szybko zaczęła się rozprzestrzeniać w Europie i Stanach Zjednoczonych. Powstawały szkoły medyczne uczące homeopatii, szpitale homeopatyczne i farmakopee opisujące leki homeopatyczne. W wielu krajach metoda ta była popularna zwłaszcza wśród lekarzy, którzy szukali łagodniejszych metod leczenia, niż stosowane wówczas w medycynie konwencjonalnej. W XX wieku zainteresowanie homeopatią zmieniało się. Wraz z rozwojem farmakologii i nowoczesnej medycyny jej znaczenie w medycynie akademickiej zmalało, jednak nadal była stosowana w niektórych krajach Europy.

Homeopatia współcześnie

Obecnie homeopatia jest stosowana w wielu krajach, jako metoda medycyny alternatywnej lub komplementarnej. W Unii Europejskiej preparaty homeopatyczne mogą być rejestrowane jako produkty lecznicze, jeśli spełniają określone wymagania dotyczące jakości i bezpieczeństw.
Jednocześnie wiele organizacji naukowych i medycznych wskazuje, że brak jest jednoznacznych dowodów naukowych potwierdzających skuteczność homeopatii ponad efekt placebo.

Status prawny

Lek homeopatyczny jest produktem leczniczym dopuszczonym do obrotu po rejestracji w URPL. Mim tego Naczelna Izba Lekarska stoi na stanowisku, że homeopatia nie jest oparta na dowodach naukowych (EBM) i nie spełnia wymogów współczesnej medycyny. Stosowanie i promowanie metod homeopatycznych przez lekarzy jest uznawane za niezgodne z zasadami etyki lekarskiej.

WPROWADZENIE DO WSPÓŁCZESNEJ HOMEOPATII

Homeopatia uwzględnia w leczeniu przede wszystkim reakcje organizmu pacjenta, a nie tylko cechy choroby. Rozszerzony wywiad homeopatyczny, w którym zbierane są informacje na temat indywidualnych cech pacjenta i niuansów dotyczących objawów związanych z jego chorobą jest istotnym uzupełnieniem klasycznego postępowania diagnostycznego, które prowadzi do prawidłowego rozpoznania choroby.

Każdemu choremu, w zależności od tego, jakie objawy charakterystyczne u niego występują, może zostać podany w przypadku tej samej dolegliwości inny lek.

Przykładem może być np. leczenie gorączki.

W leczeniu klasycznym każdy z pacjentów otrzyma lek przeciwgorączkowy, na przykład paracetamol.

W homeopatii w zależności od tego, czy będzie to: wysoka gorączka (39°) pojawiająca się nagle, bez potów; wysoka gorączka pojawiająca się nagle z obfitymi potami; gorączka stała, bez pragnienia, z osłabieniem, bądź gorączka stała z pragnieniem i potrzebą przebywania w bezruchu - zostaną podane zupełnie inne preparaty homeopatyczne.

Dobór leku i sposób jego stosowania w homeopatii opiera się na dwóch zasadach:

• zjawisko podobieństwa (łac. similia similibus curentur)
• nieskończenie małej dawki

Każda substancja aktywna farmakologicznie, zdolna do wywołania w ilości wagowej u osoby zdrowej określonych objawów, może usunąć podobne objawy u osoby chorej, której zostanie podana w niskiej dawce. Stosowanie leku w minimalnej dawce jest regułą komplementarną do zasady podobieństwa. Podanie choremu danej substancji w wysokiej dawce mogłoby wywołać nasilenie objawów.

Przykład - Belladonna

Belladonna (pokrzyk wilcza jagoda) zawiera takie alkaloidy jak atropina, hioscyjamina, czy skopolamina. Podana zdrowej osobie w dużej dawce powoduje charakterystyczne dla nich działania, czyli suchość błon śluzowych, kaszel, gorączkę, skurcze, a w większych dawkach majaczenia. Ten zestaw objawów tworzy obraz patogenetyczny leku. Zgodnie z założeniami homeopatii, taka substancja podana choremu w małej dawce może usuwać podobne objawy.

Produkcja leków homeopatycznych

Proces produkcji polega na uzyskaniu z substancji wyjściowej, na przykład z liści pokrzyku, pranalewki, którą wielokrotnie się rozcieńcza, a po uzyskaniu roztworu o pożądanym rozcieńczeniu impregnuje się nim podłoże.

Pranalewki (ang. mother tincture, TM) wykorzystywane w tym procesie, otrzymuje się w wyniku maceracji w alkoholu substancji roślinnych lub zwierzęcych. Maceracja trwa minimum 3 tygodnie. Po tym procesie pranalewki są filtrowane, odcedzane i przechowywane w odpowiednich warunkach.

Podłożem w lekach homeopatycznych są najczęściej granulki lub mikrogranulki, których głównymi składnikami są z reguły sacharoza (85%) i laktoza (15%).

W homeopatii stosuje się najczęściej rozcieńczenia hahnemannowskie.

1 CH = 1 część substancji + 99 części rozpuszczalnika (alkohol 70 %).

Homeopaci uważają, że działanie lecznicze wzrasta po silnym wytrząsaniu roztworu po każdym rozcieńczeniu. Proces ten nazywają dynamizacją.

Do następnego rozcieńczenia pobiera się 1 część używanego wcześniej roztworu i ponownie dodaje 99 części rozpuszczalnika. Proces ten powtarza się osiągjąc kolejno następne stopnie rozcięczenia - tak zwane potencje. 30 CH odpowiada rozcieńczeniu około: 10^-60

Inny sposób rozcieńczania to metoda Korsakova.

Polega on na umieszczeniu pranalewki w probówce, wstrząsaniu i opróżnieniu probówki. Na ściankach pozostaje ok. 1% substancji, która jest dalej rozcieńczana.

Schemat produkcji lekow homeopatycznych

Uwaga: Przy potencji 12 CH osiągane jest rozcieńczenie rzędu 10-24. Wartość ta przekracza granicę wyznaczoną przez liczbę Avogadra (6,022×10²³mol^-1). Oznacza to, że jeśli w wyjściowej ilości pranalewki znajdował się jeden mol substancji, to w roztworze o potencji 12 CH statystycznie znajduje się mniej niż jedna cząsteczka substancji czynnej. Wynika z tego, że w przypadku wysokich potencji, takich jak 30 CH (10^-60), prawdopodobieństwo kontaktu z choćby jedną molekułą surowca jest praktycznie zerowe.

Rodzaje leków homeopatycznych

Leki homeopatyczne możemy podzielić ze względu na pochodzenie lub postacie.

Homeopaci dzielą leki homeopatyczne ze względu na pochodzenie surowców wyjściowych na:

• leki roślinne - otrzymywane z różnych części roślin,
• leki zwierzęce - otrzymywane z surowców pochodzenia zwierzęcego,
• leki mineralne - współcześnie stosuje się większość ogólnie dostępnych pierwiastków oraz ich związków chemicznych, głównie nieorganicznych,
• leki miazmatyczne (tzw. nosody) - otrzymane ze zmienionych chorobowo miejsc, w następstwie takich chorób jak: świerzb, rzeżączka, kiła, gruźlica oraz nowotwór; dostępne jedynie w bardzo wysokich potencjach, niezawierających ani jednej molekuły materiału wyjściowego w pojemniku jednodawkowym tubki 1 g.

Postacie leków homeopatycznych są bardzo różnorodne. Mogą to być np. granulki (najpopularniejsze), krople, tabletki, syropy, maści, czopki, kremy, aerozole.

Zasady stosowania leków homeopatycznych

Aby uzyskać optymalne działanie leków homeopatycznych należy przestrzegać kliku zasad ich stosowania:

Doustne leki homeopatyczne przyjmuje się podjęzykowo. Nie należy ich ssać - powinny się powoli rozpuścić. W przypadku małych dzieci można je rozpuścić w niewielkiej ilości wody.

30 minut przed i po przyjęciu leku nie należy jeść, pić, ani myć zębów. Często zaleca się unikanie w trakcie kuracji takich produktów jak kawa, mięta, alkohol i papierosy, gdyż mogą one osłabiać działanie leku.

Homeopaci dobierają rozcieńczenia leku (potencje) w zależności od objawów np.

• Objawy miejscowe - 5 CH
• Objawy ogólne - 9 CH
• Objawy ze strony układu nerwowego - 15-30 CH

W miarę poprawy stanu pacjenta zaleca się wydłużać odstępy między dawkami. Po ustąpieniu objawów lek należy odstawić. Może też dojść do tzw. "pogorszenia początkowego" (krótkotrwałe nasilenie objawów), co w homeopatii uznaje się za możliwą reakcję organizmu na początek leczenia.

Skuteczność homeopatii w świetle badań naukowych

W ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat przeprowadzono wiele badań klinicznych nad homeopatią. Część z nich wykazała niewielkie pozytywne efekty, jednak gdy analizuje się najbardziej rygorystyczne badania (duże, dobrze zaprojektowane), wyniki zazwyczaj pokazują, że działanie leków homeopatycznych nie różni się istotnie od placebo. Wskazują na to metaanalizy (czyli analizy wielu badań naraz), które są uważane za jeden z najmocniejszych typów dowodów naukowych. Jedna z najbardziej znanych analiz dotycząca homeopatii została opublikowana w czasopiśmie "The Lancet" w 2005 r. Wykazała ona, że gdy uwzględni się tylko badania o wysokiej jakości metodologicznej, efekt homeopatii nie różni się od placebo.

Podobne wnioski przedstawiły raporty przygotowane przez instytucje naukowe, np.:

• National Health and Medical Research Council (Australia) - stwierdził brak wiarygodnych dowodów skuteczności w jakiejkolwiek chorobie.
• National Health Service w Wielkiej Brytanii - uznał, że homeopatia nie ma naukowego uzasadnienia i nie powinna być finansowana ze środków publicznych.

Jednym z głównych problemów w akceptacji przez współczeną naukę jest hipotetyczny mechanizm działania. W wielu preparatach homeopatycznych rozcieńczenie jest tak duże (np. 30 CH), że statystycznie nie ma w nich ani jednej cząsteczki pierwotnej substancji. Dodatkowo hipotezy, takie jak tzw. "pamięć wody" (uzasadniające mechanizm działania po wysokim rozcieńczeniu pranalewki), nie zostały potwierdzone w powtarzalnych eksperymentach naukowych.

Obecny konsensus naukowy jest taki, że:

• brakuje solidnych dowodów naukowych potwierdzających skuteczność homeopatii,
• obserwowane efekty można w większości wyjaśnić efektem placebo, naturalnym przebiegiem choroby lub innymi czynnikami.

W związku z powyższym, nie należy opierać leczenia chorób, szczególnie tych zagrażających zdrowiu lub życiu, na tej metodzie leczenia.

mgr farmacji Łukasz Ejsmont
Data: 2026-05-15