Reklama:

Apiterapia

Apiterapia jest to leczenie chorób produktami pszczelimi. Często zaliczana jest do medycyny alternatywnej, niemniej część stosowanych w niej surowców (propolis, miód) ma potwierdzone właściwości lecznicze.

Pszczoła miodna Apis mellifera L. Gatunek z rodzaju pszczoła i rodziny pszczołowatych właściwych.
Owady te są od wieków hodowane przez ludzi, którzy, zapewniając im schronienie (ule) i roztaczając nad nimi opiekę, zyskują w ten sposób szereg korzyści. Pszczoły miodne zbierają nektar i pyłek kwiatów, który jest ich pożywieniem i w ten sposób zapylają rośliny owadopylne (np. drzewa owocowe, rzepak, itd). Do produktów pszczół miodnych wykorzystywanych przez człowieka należą przede wszystkim miód i wosk. Pszczoły wyposażone są w żądło, którym w trakcie żądlenia wprowadzają do ciała ofiary jad pszczeli. Żądlenie bezkręgowców o miękkim ciele nie przynosi pszczole większych szkód, natomiast użądlenie większego zwierzęcia (kręgowca) kończy się jej śmiercią.

W lecznictwie wykorzystuje się następujące produkty pszczele:

• miód
• propolis
• pyłek kwiatowy
• mleczko pszczele
• jad pszczeli (apitoksynoterapia)

W recepturze aptecznej i kosmetyce stosuje się również wosk pszczeli.

Produkty te podzielić można na dwie kategorie:

• produkty wytwarzane przez pszczoły (mleczko pszczele, wosk pszczeli, jad pszczeli)
• produkty powstające poprzez przetworzenie przez pszczoły materiału pochodzenia roślinnego (miód, pyłek kwiatowy, propolis)

Uwaga: produkty pszczele mogą działać silnie uczulająco. Obserwuje się reakcje od pokrzywki do wstrząsu anafilaktycznego. Przed zaproponowaniem takich produktów pacjentowi należy zapytać, czy nie jest on uczulony na substancje pochodzące od pszczół!

Mel - Miód pszczeli

Mel - Miód pszczeli

Miód powstaje poprzez przerobienie przez pszczołę nektaru kwiatowego, zawierającego bardzo wiele różnych składników. Na skutek inwertazy (enzymu pszczół) z nektaru powstaje mieszanka równocząsteczkowa (tzw. cukier inwertowany) fruktozy i glukozy. Im mniej jest sacharozy, tym miód jest lepszy. Miody wartościowe zawierają powyżej 80% cukru inwertowanego. W miodzie dopuszcza się 5-10% sacharozy niezinwertowanej. Pozostałe 10% to inne składniki:

• witaminy (gr. B)
• flawonoidy
• barwniki (aglikony karotenoidowe)
• cholina / acetylocholina
• olejki eteryczne (zaw. składniki fenolowe)
• sole mineralne

W zależności od pochodzenia, występują duże różnice w składzie chemicznym miodu.

Rodzaje miodu:

• spadziowy - pochodzi z roślin iglastych, rzadziej liściastych, wytwarzany jest nie z nektaru, ale ze spadzi
• rzepakowy
• akacjowy
• wrzosowy
• lipowy (wykazuje najlepsze działanie lecznicze)
• manuka

Wykorzystanie miodu:

• jako środek słodzący i odżywczy
• jako środek leczniczy w osłabieniu i schorzeniach górnych dróg oddechowych
• jako element diety o właściwościach kardioprotekcyjnych, mogący mieć korzystny wpływ na profil lipidowy i poziom glukozy

Za działanie odżywcze odpowiadają łatwo przyswajalne cukry. Flawonoidom przypisuje się działanie kardioprotekcyjne (poprawiają profil lipidowy, działają przeciwzapalnie i przeciwzakrzepowo).

Miód manuka - to rodzaj miodu produkowanego przez pszczoły, które zbierają nektar z kwiatów krzewu manuka (Leptospermum scoparium). Miód ten zawiera unikalny związek o działaniu antybakteryjnym - methylglyoxal (MGO). Miodowi temu przypisuje się silniejsze działanie: przeciwbakteryjne, przeciwutleniające, przeciwzapalne i immunomodulujące.

Ziołomiody - to miody z dodatkami ekstraktów z ziół. Nadaje to miodowi dodatkowe właściwości smakowe i lecznicze.

Propolis (kit pszczeli)

Propolis jest woskowo-żywiczną substancją, wykorzystywaną przez pszczoły do wzmocnienia konstrukcji ula oraz uszczelniania otworów i szpar. Pszczoły wykorzystują również jego przeciwbakteryjne właściwości, dezynfekując nim komórki plastrów lub otaczając nim ciała uśmierconych w ulu dużych szkodników. Propolis powstaje głównie z żywic roślinnych zebranych i przyniesionych do ula przez pszczoły. Skład chemiczny propolisu jest bardzo złożony (ponad 300 substancji) i zmienny. Wiadomo jednak, że składa się głównie z żywic, wosków, flawonoidów, związków fenolowych, terpenów i polisacharydów.

Surowiec posiada udokumentowane działania przeciwbakteryjne i przeciwzapalne. Przyspiesza regenerację tkanek. Najczęściej stosuje się go w leczeniu ran i różnych schorzeń skórnych. Stosuje się go czasem w ginekologii i schorzeniach proktologicznych - jako środek o działaniu przeciwbakteryjnym i przeciwzapalnym. Do innych właściwości propolisu zalicza się działanie antyoksydacyjne i immunomodulujące - jest więc zalecany w chorobach sercowo naczyniowych i infekcjach górnych dróg oddechowych (również jako środek p/bakteryjny).

Wskazania: oparzenia, odmrożenia, odleżyny, grzybice skóry, stany zapalne, infekcje górnych dróg oddechowych.

Postacie: roztwory wodno-alkoholowe, tabletki do ssania, maści, gałki dopochwowe i czopki doodbytnicze (stężenia 3-7%).

Uwagi: Propolis zachowuje właściwości lecznicze przez ok. 1-1,5 roku. Może drażnić skórę i wywoływać alergie.

Pyłek kwiatowy (Pollen)

Pyłek kwiatowy jest produktem pszczelim, zbieranym przez robotnice pszczoły miodnej z kwiatów roślin. Pyłek jest przetwarzany przez pszczoły poprzez fermentację na pierzgę. Pierzga jest dla pszczół białkowo-witaminowym pokarmem z mikro i makro elementami. Pyłek zawiera szereg substancji odżywczych, aminokwasy (w tym egzogenną arginię), flawonoidy, kwasy organiczne, nienasycone kwasy tłuszczowe i hormony.
Według licznych źródeł pyłek pszczeli działa odżywczo - ułatwia podniesienie masy ciała. Przypisuje mu się również działanie antybakteryjne, ochronne na wątrobę i układ sercowo naczyniowy, regulujące procesy przemiany materii.

Stosowany w postaci tabletek i kapsułek.

Mleczko pszczele (Royal Jelly, Gelée Royale)

Larwy pszczół w komórkach z pszczelim mleczkiem.

Jest to wydzielina pochodząca ze ślinianek pszczół robotnic. Ma postać białawej, galaretowatej substancji o lekko kwaśnym smaku. Substancją tą żywią się larwy pszczół (przez pierwsze 3 dni życia) oraz królowa kolonii (przez całe życie).
Mleczko pszczele zawiera tłuszcze : 4,5%, węglowodany : 14,5%, aminokwasy 13 % i około 66% wody. Z punktu działania tego produktu ważne są zawarte w nim witaminy (w tym B5), pierwiastki śladowe i acetylocholina oraz substancje o działaniu antybakteryjnym. Ciekawym składnikiem jest występujący w tym produkcie tłuszczowym kwas 10-hydroksy-2-decenowy, którego obecności nie odnotowano w żadnym innym surowcu naturalnym.

Powszechnie wymieniane działania farmakologiczne mleczka pszczelego zdają się być bardzo korzystne. Brak jest jednak większej ilości badań potwierdzających te właściwości. Dlatego trzeba podchodzić do nich z dużą ostrożnością.
Mleczko pszczele ma działanie:

• przeciwzapalne
• przeciwutleniające
• przeciwbakteryjne
• neuroprotekcyjne
• immunostymulacyjne
• metaboliczne - korzystny wpływ na cukrzycę, metabolizm lipidowy i układ sercowo-naczyniowy

Stosowane w postaci kapsułek z liofilizatem.

Jad pszczeli (apitoksyna).

Ma słaby, charakterystyczny zapach. Jest mieszaniną wielu związków. Zawiera między innymi:

• amin: melityna (niszczy błony komórkowe, działa jako silny czynnik przeciwzapalny i przeciwdrobnoustrojowy), histamina
• enzymów: fosfolipaza, hialuronidaza
• peptydy: apamin - neuropeptyd, przenika do OUN, wpływa na kanały potasowe (co może tłumić ból)

Każdy ze składników jadu pszczelego ma silne działanie farmakologiczne. Część z nich powoduje rozpad błon komórkowych, reakcję alergiczną, rozszerzenie naczyń krwionośnych. Jad pszczeli wykazuje jednak również korzystniejsze działania np.: przeciwzapalne i przeciwzakrzepowe. Z tego względu jest czasem stosowany w leczeniu reumatyzmu i stanów zapalnych stawów. Skuteczność tej metody potwierdzają niektóre badania naukowe. Do innych właściwości apitoksyny zalicza się działanie przeciwwirusowe i być może przeciwnowotworowe (słabo udokumentowane). Znane są również badania potwierdzające korzystne działanie jadu pszczelego w dermatologii np.: w leczeniu AZS i trądziku.

Jad pszczeli może być stosowany w leczeniu metodą bezpośrednią, poprzez żądlenie przez pszczoły, lub pośrednią przez podskórne podawanie jadu za pomocą różnych metod. W dermatologii stosuje się go jako składnik w preparatach do użytku zewnętrznego.

UWAGA: Jad pszczeli może powodować, czasami bardzo silne, reakcje uczuleniowe, co sprawia, że jego stosowanie jest kontrowersyjne. Podawanie powinno odbywać się jedynie pod nadzorem lekarz.

mgr farmacji Łukasz Ejsmont
Data: 2025-07-10