Reklama:

Leki roślinne stosowane w leczeniu żylaków
i chorób obwodowych naczyń krwionośnych

Żylaki i zapalenie żył

from FreePik

Żylakami nazywa się wydłużenie i poszerzenie żyły, w wyniku którego uzyskuje ona kręty przebieg. Najczęściej obserwuje się je na nogach. Przyczyną ich powstawania są zaburzenia przepływu krwi związane z nieprawidłowym funkcjonowaniem zastawek żylnych. Prowadzą one do cofania się krwi z głębokiego układu żylnego do krążenia powierzchniowego. Powoduje to nadmierne rozciągania żył tego układu. Przyczyną powstawania tych zaburzeń są predyspozycje genetyczne, niemniej ważne są również czynniki środowiskowe np.: długotrwałe stanie (związane np. z pracą zawodową), otyłość i wiek - częstość występowania żylaków rośnie wraz z nim. Żylaki mogą mieć różną postać: od pajączków naczyniowych, mających jedynie znaczenie kosmetyczne, poprzez żylaki siatkowane (siatka krętych żyłek znajdujących się pod skórą), które mogą wywoływać obrzęk. Mogą mieć też postać żylaków głównych pni żylnych w postaci miękkich, sinawych uwypukleń skóry na przebiegu żył - są to większe zmiany, często powodujące obrzęki i dolegliwości bólowe.
Żylakom często towarzyszy nasilające się pod koniec dnia uczucie ciężkości, bóle nóg oraz obrzęki. Może również wystąpić swędzenie skóry oraz silne kurcze mięśniowe, pojawiające się głównie w nocy.
U niektórych pacjentów żylaki nie powodują żadnych objawów poza defektem kosmetycznym.

Zapalenie żył

Zaawansowane żylaki mogą zwiększać prawdopodobieństwo zapalenia żył powierzchownych. Objawia się ono silnym bólem, twardymi, wyczuwalnymi pod skórą zgrubieniami i zaczerwienieniem skóry w miejscu przebiegu zmienionej zapalnie żyły. Zapalenie żył powierzchownych jest bardzo bolesne i uciążliwe, ale zazwyczaj niegroźne.
Leczenie zapalenia żylaków zwykle polega na podawaniu przez okres ok. 4-6 tygodni heparyny (leku zmniejszającego krzepnięcie) oraz stosowania doustnie i miejscowo leków przeciwzapalnych.

Zapalenia żył powierzchownych nie należy mylić z zakrzepowym zapaleniem żył głębokich, czyli tzw. zakrzepicą żylną, która jest bardzo poważnym schorzeniem i wymaga szybkiego leczenia, gdyż grozi ona zatorem płucnym. Odróżnienie tych dwóch chorób często sprawia pacjentom wiele trudności. Jeśli :

• dochodzi do nagłego pojawienia się nieustępującego po wypoczynku bolesnego obrzęku łydki lub całej nogi, często z różowosinym zabarwieniem (obrzęk zwykle dotyczy jednej nogi),
• do objawów dochodzi po dłuższym unieruchomieniu (podróż samolotem, autokarem), poważnym urazie (zgniecenie, silne uderzenie), zastosowaniu niektórych leków (zwłaszcza hormonalnej antykoncepcji),
• pojawia się nagła duszność, ból w klatce piersiowej i/lub krwioplucie,

w takich przypadkach należy udać się niezwłocznie do oddziału ratunkowego!!!

Hemoroidy (żylaki odbytu)

Hemoroidami nazywamy powiększanie się guzków krwawniczych, któremu towarzyszą objawy. Guzki krwawnicze to fizjologiczna struktura odbytu. Są to jamiste naczynia żylne wypełnione umiarkowanie krwią. Wyróżnia się guzki wewnętrzne i guzki zewnętrzne. Ich fizjologiczną funkcją jest uszczelnianie odbytu, co ułatwia pełną kontrolę oddawania gazów i stolca.
Kiedy dochodzi do nadmiernego wypełnienia guzków krwawniczych, czyli przekrwienia, guzki powiększają się i powodują objawy takie jak wypadanie guzków poza odbyt, świąd i pieczenie okolicy odbytu, może również dochodzić do krwawienia świeżą krwią z odbytu. Hemoroidy zewnętrzne są widoczne jako sinawe guzki w pobliżu odbytu. Hemoroidy wewnętrzne wyczuwa się palcem podczas bezpośredniego badania przez odbyt.
Hemoroidy są częstą dolegliwością. Występują u około 11% populacji ogólnej, z największą częstością między 45, a 65 rokiem życia.
Rozpoznanie hemoroidów ustala się na podstawie badania proktologicznego - lekarz ogląda okolicę odbytu, a następnie bada pacjenta palcem przez odbyt. Bardzo ważne jest wykluczenie innych przyczyn krwawienia, w tym raka jelita grubego. W tym celu u większości pacjentów przed podjęciem leczenia powinno się wykonać kolonoskopię. Należy pamiętać, że hemoroidy nie wykluczają raka jelita grubego.
Rozwój hemoroidów jest wynikiem współistnienia kilku czynników związanych np. z dietą, trybem życia, wykonywanym zawodem, a także wysiłkiem fizycznym oraz ciążą i porodem.
Zakłada się, że powiększanie się guzków krwawniczych jest wywołane bezpośrednio czasowym lub stałym wzrostem ciśnienia bądź zastojem krwi w odbytniczych splotach żylnych. Dochodzi do tego zarówno w sytuacjach całkiem codziennych, banalnych (nawykowe zaparcia, biegunka, ciąża, siedzący tryb życia, biegi długodystansowe), jak i w przypadku poważniejszych problemów zdrowotnych.

Leczenie hemoroidów (żylaków odbytu)

Leczenie hemoroidów zależy od nasilenia objawów i stopnia zaawansowania oraz wieku i stanu ogólnego pacjenta. Stosuje się leczenie zachowawcze i zabiegowe.

Leczenie zachowawcze (wskazane w każdym stadium choroby):

• dieta przeciwzaparciowa z ograniczeniem ostrych przypraw i unikanie używek,
• leki zwiększające napięcie ścian naczyń żylnych i zmniejszające ich przepuszczalność (zawierające hesperydynę, wyciąg z ruszczyka lub diosminę),
• maści i czopki o działaniu przeciwzapalnym i miejscowo ochronnym (zawierające hydrokortyzon, tlenek cynku, kwas hialuronowy, preparaty na bazie roślinnych surowców garbnikowych).

Leczenie zachowawcze jest wystarczające u części pacjentów, zwłaszcza jeśli hemoroidy nie są zaawansowane. Jeśli to leczenie nie jest skuteczne, rozważa się metody mało inwazyjne, np.: zakładanie gumowych opasek na hemoroidy ("gumkowanie"). W przypadkach zaawansowanych, gdy metody mało inwazyjne są nieskuteczne, stosuje się leczenie operacyjne, czyli wycięcie guzków krwawniczych. Zabieg ten jest bolesny i wiąże się z większym ryzykiem powikłań.

Choroby obwodowe naczyń krwionośnych

Choroba naczyń obwodowych jest zaburzeniem krążenia krwi, które powoduje zwężenie, zablokowanie lub skurcz naczyń krwionośnych poza sercem i mózgiem. Może to wystąpić w tętnicach lub żyłach.

Powodem rozwoju tej dolegliwości jest zwężenie się tętnic doprowadzających krew do kończyn dolnych. Najczęstszą przyczyną jest blaszka miażdżycowa, która przylega do ściany tętnicy, co prowadzi do jej stwardnienia i zesztywnienia. Światło naczynia (wewnętrzna średnica) zwęża się, krew przepływa z coraz większym trudem i do kończyny napływa coraz mniej dobrze utlenowanej krwi. Jeżeli tętnica całkowicie zarośnie blaszką, krew nie będzie docierała do tkanek, a to może się zakończyć rozwojem zmian martwiczych.
Inne przyczyny chorób naczyń obwodowych to stres emocjonalny, niskie temperatury, obsługa wibrujących maszyn lub narzędzi, niektóre leki, współistniejące nadciśnienie tętnicze oraz cukrzyca.

Choroby naczyń obwodowych objawiają się najczęściej zaburzeniami krążenia w obrębie kończyn. W takich sytuacjach obserwuje się najczęściej oziębienie, ból w obrębie kończyn, a czasem zmiany troficzne (zanikowe) prowadzące do owrzodzeń.
W schorzeniach tych stosuje się preparaty rozszerzające naczynia krwionośne, poprawiające ich elastyczność i obniżające krzepliwość krwi. W zapobieganiu i hamowaniu rozwoju znaczenie mają leki przeciwmiażdżycowe.

Leki roślinne stosowane w chorobach żylnych

Surowce roślinne mające zastawanie w leczeniu wymienionych wyżej dolegliwości zawierają najczęściej związki chemiczne z grupy flawonoidów i spoin - o działaniu uszczelniającym i przeciwzapalnym. W przypadku hemoroidów stosuje się również niewymienione tu surowce garbnikowe.

Rozszerzające naczynia:

• Ginkgonis folium - Liść miłorzębu japońskiego FP XI
• teofilina i pochodne

Poprawiające tonus żył:

• Rusci rhizoma et radix

Zwiększające elastyczność naczyń:

• escyna
• rutozyd
• troxerutyna
• diosmina/hesperydyna
• Hipocastani flos/fructus/semen/cortex
• Calendulae flos - Kwiat nagietka FP XI
• Arnicae flos - Kwiat arniki FP XI

Obniżające krzepliwość krwi

• heparyna
• (dikumarol - o znaczeniu historycznym)
• Meliloti herba - Ziele nostrzyka FP XI

Teofilina

Jest to alkaloid wstępujący między innymi w liściach herbaty. Ma działanie diuretyczne i spazmolityczne. Działa słabo pobudzająco na OUN. Działa również rozszerzająco na naczynia krwionośne. Obecnie jest bardzo rzadko stosowana - głównie w astmie. Jest to związane z jej trudną kinetyką i dużą ilością interakcji, co powoduje, że nie jest ona tak skuteczna i bezpieczna jak inne, stosowane aktualnie leki.
Więcej informacji o tych znajdziesz na podstronie :

Diosmina i hesperydyna

Związki flawonoidowe o słabej rozpuszczalności w wodzie. Diosmina zmniejsza przepuszczalność i powoduje zwiększenie napięcia ścian naczyń krwionośnych. Hamuje patologiczną aktywację i adhezję leukocytów do ścian naczyń włosowatych, zmniejsza nadmierną lepkość krwi. Działa przeciwzapalnie poprzez hamowanie wydzielania mediatorów reakcji zapalnej (prostaglandyny, wolne rodniki). Diosmina dostępna jest jako związek otrzymywany półsyntetycznie, oraz jako oczyszczona frakcja flawonoidowa diosminy z hesperydyną. W przypadku tej drugiej wykazano, że mikronizacja zwiększa odsetek wchłoniętego leku. Sama hesperydyna wykazuje podobne działania.
Więcej informacji o tych związkach znajdziesz na podstronie :

Troxerutyna

Składnikiem aktywnym trokserutyny są pochodne rutyny (mieszanina hydroksyetylorutozydów), wykazujące działanie osłaniające wobec ścian naczyń włosowatych. Zmniejszają one przepuszczalność małych naczyń (co przyczynia się do zmniejszenia obrzęków), powodują jednocześnie zwiększenie ich napięcia i elastyczności. W dużych dawkach zwiększają plastyczność błony erytrocytów i przeciwdziałają agregacji trombocytów, poprawiając w ten sposób warunki przepływu krwi w małych naczyniach. Wykazują również działanie antyoksydacyjne.

Rusci rhizoma FP XI - Kłącze ruszczyka

Ruscus aculeatus - Ruszczyk kolczasty

Ruscus aculeatus - Ruszczyk kolczasty (myszopłoch ciernisty)

Związki czynne: Sapogeniny (ruskogenina), saponiny.

Surowiec zwiększa napięcie ścian żył (na skutek działania alfa-adrenergicznego), działa również uszczelniająco i przeciwzapalnie na naczynia włosowate. Zwiększa też przepływ żylny i ciśnienie krwi żylnej. Działa również moczopędnie. Surowiec stosuje się w chorobach żylakowych kończyn i odbytu.

Hipocastani semen FP XI/flos/fructus/cortex
- nasienie, kwiat, owoc, kora kasztanowca.

Aesculus hippocastanum - kasztanowiec zwyczajny

Główne związki czynne to saponiny triterpenowe np. escyna, oraz flawonoidy i kumaryny. Wyciągi z tych surowców wykazują działanie przeciwzapalne, przeciwagregacyjne i zwiększające elastyczność naczyń krwionośnych. W celach leczniczych wykorzystuje się obecnie głównie nasiona i uzyskiwane z nich wyciągi. Główne wskazania do stosowania to stany zapalne naczyń krwionośnych, żylaki podudzi i odbytu.

Dikumarol

Kumaryna powstająca między innymi podczas przetwarzania ziela nostrzyka. Jako antywitamina K wykazuje działanie przeciwzakrzepowe. Po odkryciu związku i jego właściwości był stosowany jako środek przeciwzakrzepowy - obecnie wyparty z lecznictwa przez syntetyczne pochodne.

Heparyna

Związek o budowie mukopolisacharydowej (aminocukry + inne związki cukrowe). Otrzymuje się ją z tkanek zwierzęcych (błona śluzowa jelit wieprzowych). Hamuje krzepnięcie krwi, ale nie wykazuje działania fibrynolitycznego, czyli nie rozpuszcza istniejącego skrzepu. Nie wchłania się z przewodu pokarmowego, dlatego podaje się go podskórnie lub dożylnie, niekiedy miejscowo.
Heparynę i jej pochodne stosuje się zapobiegawczo i leczniczo między innymi w profilaktyce i leczeniu stanów zakrzepowych żył.

Meliloti herba - Ziele nostrzyka FP XI

Melilotus altissimus - Nostrzyk wyniosły

Zawiera związki kumarynowe: kumarynę i melilotynę oraz dikumarol. W surowcu występują także flawonoidy, garbniki i alantoina.

Wyciągi powodują nieznaczne zmniejszenie krzepliwości krwi, a co za tym idzie, zmniejsza się niebezpieczeństwo powstania zakrzepów. Surowiec wykazuje także działanie przeciwzapalne. Zewnętrznie ziele nostrzyka przyspiesza gojenie ran.
Surowiec obecnie jest rzadko stosowany. Wskazaniem do jego wykorzystania są zapalenia żył, żylaki, oraz zewnętrznie w stanach zapalnych skóry, wrzodach i czyrakach. zmiękczająco na skórę (resolutivum), przyspiesza gojenie (advulnans).
Więcej informacji o tym surowcu znajdziesz w monografii: Meliloti herba - Ziele nostrzyka FP XI

Przykładowe preparaty:

• Aescin - escyna
• Aescin żel - escyny, salicylanum dietyloaminy, heparyna
• Diosminex - diosmina
• Reparil zel - escyna, kwas dietyloaminosalicylowy
• Venoforton - wyciąg z nasion kasztanowca, nalewka z liści miłorzębu japońskiego, nalewka z kwiatostanu głogu, 10 g wyciągu z ziela jemioły, nalewki z ziela arniki
• Bilobil - Ginkgonis folium
• Heparuinum krem
• Empastrum Meliloti - obecnie praktycznie niestosowany

mgr farmacji Łukasz Ejsmont
Data: 2024-10-02