Reklama:

Preparaty pochodzenia naturalnego w leczniu cukrzycy

Cukrzyca (Diabetes mellitus) jest chorobą metaboliczną, polegającą głównie na zaburzeniach w przemianie węglowodanów. Cukrzyca manifestuje się przede wszystkim jako hiperglikemia - czyli stan podwyższonego poziom glukozy we krwi.

Cukrzyca typu I - (młodzieńcza, bezwzględna, insulinozależna) - pojawia się z reguły przed 30 rokiem życia. W wyniku uszkodzenia komórek β trzustki, dochodzi do całkowitej utraty zdolności wytwarzania insuliny w organizmie. Jedyną metodą skutecznego leczenia tej postaci jest podawanie insuliny.
Cukrzyca typu II (regulacyjna) - pojawia się po 30 roku życia, częściej u osób otyłych. Ten typ związany jest ze zmniejszoną odpowiedzią tkanek na insulinę, i/lub zaburzeniami w jej produkcji (zmniejszoną ilością wytwarzanej insuliny). Leczenie polega na podawaniu leków przeciwcukrzycowych lub, w cięższych przypadkach, insuliny.

Leczenie cukrzycy polega na jej wyrównaniu - dąży się do utrzymania optymalnego, jak najbardziej zbliżonego do fizjologicznego, stężenia glukozy we krwi.

W leczeniu obu rodzajów cukrzycy, poza ciągłą samokontrolą stężenia glukozy, regularnym przyjmowaniem leków przeciwcukrzycowych i stosowaniem odpowiednich dawek insuliny, niezmiernie ważną rolę pełni dieta i odpowiedni wysiłek fizyczny. Aktualnie dużym wsparciem, szczególnie dla osób z cukrzycą typu pierwszego, są automatyczne systemy monitorujące stężenie glukozy oraz automatycznie dozujące insulinę (pompy insulinowe).
Lecenie cukrzycy, ma na celu zapobiegnięcie powikłaniom cukrzycowym.
W przypadku ekstremalnie wysokich stężeń glukozy we krwi dochodzi do tzw. śpiączki cukrzycowej. W przypadku nadmiernie niskich (np.: w skutek błędów terapeutycznych) do stanów hipoglikemii - mogącej bezpośrednio zagrażać życiu.

Nawet u prawidłowo leczonych cukrzyków wieloletnie, zwiększone ponad normę stężenie glukozy prowadzi z czasem do występowania wielu powikłań. Mechanizm ich powstawania związany jest z uszkadzaniem białek organizmu poprzez ich nadmierną glikację (przyłączanie cząsteczek cukrów do białek), co prowadzi do zaburzeń w ich strukturze i funkcjach. Do najczęstszych przewlekłych powikłań u chorych na cukrzycę zaliczamy:

• retinopatia cukrzycowa - uszkodzenia drobnych naczyń krwionośnych - uszkodzenia siatkówki,
• nefropatia cukrzycowa - uszkodzenie i niewydolność nerek,
• angiopataie cukrzycowe - uszkodzenia większych i mniejszych naczyń krwionośnych prowadzące np. do wcześniejszego rozwoju miażdżycy,
• neuropatie cukrzycowe - uszkodzenia różnych nerwów,
• stopa cukrzycowa - stopniowa martwica tkanek stopy.

Roślinne surowce hipoglikemizujące

Surowce te zawierają najczęściej:

• glukokininy - związki czynne zawarte w roślinach, o róznej budowie chemicznej hamujące przekształcanie glikogenu w glukozę.
• inhibitory α-glukozydazy - enzymu jelitowego odpowiedzialnego za hydrolizę cukrów złożonych do cukrów prostych.
• sole chromu III - które zwiększają odpowiedź tkankową na insulinę.

Uwaga !!! Roślinne leki przeciwcukrzycowe nie zastępują w żadnym stopniu insuliny i syntetycznych leków przeciwcukrzycowych. Należy je stosować jedynie jako uzupełnienie właściwego leczenia w lekkich stanach cukrzycy (II typ) lub tzw. stanach przedcukrzycowych. Niektóre preparaty roślinne mogą mieć też zastosowanie w zmniejszaniu przewlekłych powikłań cukrzycowych.

Surowce hipoglikemizujące:

• Mori albi folium - liść morwy białej
• Myrtilly folium - liść borówki czernicy
• Galegae herba - ziele rutwicy lekarskiej
• Phaseoli pericarpium - owocnia fasoli zwyczajnej - jest monografia
• Agropyri rhizoma - kłącze perzu
• Urticae folium et radix - liść i korzeń pokrzywy FP XI
• Trigonellae foenugraeci semen - nasiona kozieradki XI
• Maydis stigma - znamiona kukurydzy
• Gurmar - Gurmar
• Taraxaci officinalis radix - korzeń mniszka lekarskiego FP XI

Myrtylli folium- liść borówki czernicy

Roślina: Vaccinium mytrillus - borówka czernica.

Surowiec zawiera garbniki, antocyjany, flawonoidy, sole chromu, neomyrtilinę - zaliczaną do glukokinin.

Wyciągi z surowca obniżają stężenie glukozy we krwi - co przypisuje się obecności neomyrtiliny i soli trójwartościowego chromu. Zmniejszają też stężenie cholesterolu. Dzięki obecności garbników, obserwuje się pewne działanie grzybobójcze. Surowiec stosuje się w cukrzycy jako jeden ze składników preparatów złożonych. Może być stosowany w biegunkach i nieżytach przewodu pokarmowego.

Galegae herba - ziele rutwicy

Galega officinalis - rutwica lekarska.

Zawiera pochodne guanidyny - galegeina tzw. glukokinina, garbniki i sole chromu.

Działanie: surowiec powoduje nieznaczne obniżenie poziomu glukozy we krwi.

Mori albi folium - liść morwy białej

Morus alba - morwa biała

Morus alba - morwa biała.

Związki czynne: flawonoidy (rutyna, kwercetyna), glikoproteiny.

Wodne wyciągi z morwy obniżają nieznacznie poziom cukru. Ich działanie polega między innymi na hamowaniu aktywności α-glukozydazy. Działanie to przypisuje się alkaloidowi nazywanemu skrótowo DJN (1-dezoksynojirimycina). Do innych pozytywnych działań tego surowca zaliczyć można korzystny wpływ na profil lipidowy oraz zmniejszanie stresu oksydacyjnego - dzięki dużej zawartości flawonoidów.

Gurmar

Gymnea sylvestris - Gurmar

Surowiec, którym są wysuszone liście, zawiera triterpeno-gymnemozydy - zwane kwasami gymnemowymi I-IX, saponiny triterpenowe - gymnemaziny A - D, gurmarynę, żywice, oraz sole chromu.

Gurmar jest pnączem podobnym do winorośli i osiągającym wiele metrów długości. Wykorzystywany jest od dawna w medycynie ajurwedyjskiej - gdzie ma bardzo szerokie wskazania do stosowania. W medycynie europejskiej stosuje się go jak środek przeciwcukrzycowy. Główne substancje czynne surowca - kwasy gymnemowe, zwiększają wydzielanie insuliny oraz blokują receptory smakowe (hamując zdolność odczuwania smaków słodkiego i gorzkiego) bez wpływu na zdolność odczuwania pozostałych smaków. Jeden z tych kwasów hamuje również wchłanianie i wychwyt zwrotny glukozy w mięśniach szkieletowych. Nie bez znaczenia jest też działanie soli chromu III zawartych w tym surowcu.

Maydis stigma - znamiona kukurydzy

Zea mays - kukurydza zwyczajna

Surowiec stanowią znamiona słupków żeńskich kwiatów kukurydzy zwyczajnej (Zea mays). Zawiera sole mineralne (głównie K) oraz fitosterole. Wodne wyciągi tego surowca wykazują działanie moczopędne i stosowane są głównie w stanach zapalnych układu moczowego i w kamicy nerkowej. Mają również działanie przeciwcukrzycowe.

Trigonellae foenugraeci semen - nasiona kozieradki XI

Trigonella foenum graecum L. - kozieradka pospolita

Surowiec zawiera śluzy, saponiny sterydowe, flawonoidy, trygonelinę oraz cholinę. Oprócz tego nasiona zawierają olej (tłusty), białko i inne związki.

Działanie hipoglikemiczne potwierdzono w warunkach in vivo na zwierzętach i ludziach. Wykazano, że suplementacja diety nasionami kozieradki stymuluje obniżoną aktywność enzymów glikolitycznych, oraz obniża aktywność enzymów glukoneogenicznych. Działanie hipoglikemiczne surowca wynika prawdopodobnie z synergistycznego wpływu różnych związków chemicznych. Dzięki obecności znacznych ilości galaktomannanów, nasiona kozieradki przyjmowane doustnie w postaci kleiku opóźniają opróżnianie żołądka i redukują po posiłkowy wzrost stężenia glukozy. Hamują aktywność enzymów rozkładających węglowodany oraz obniżają poziom glukozy w moczu. Źródłem aktywności hipoglikemicznej jest również obecny w nasionach kozieradki nietypowy aminokwas - 4-hydroksyizoleucyna. Wykazano, że zwiększa on uwalnianie insuliny z komórek wysepek Langerhansa. Więcej informacji o tym surowcu znajdziesz w monografii: Trigonellae foenugraeci semen

Roślinne surowce polisacharydowe w diecie

Są to surowce zawierające polisacharydy zbudowane z cukrów prostych, innych niż glukoza. Surowce te pozwalają na zwiększenie masy posiłków (mączka polisacharydowa - odpowiednik skrobi) bez zwiększenia podaży glukozy i mają najczęściej zastosowanie jako suplementy diety.

Cichori radix - korzeń cykorii podróżnik - zawarta w surowcu inulina może być stosowana jako substytut sacharozy u diabetyków.

Helianti tuberosi tuber - bulwa słonecznika bulwiastego. Helianthus tuberus - topinambur (słonecznik bulwiasty) - głównym składnikiem jest inulina oraz pektyny i błonnik.

Guar - polisacharyd nie ulegający trawieniu. Hamuje jelitowe wchłanianie glukozy.

Surowce pomocnicze

Ginkgo folium - ze względu na swoje właściwości antyoksydacyjne oraz zdolność do poprawy krążenia obwodowego pełni rolę w ograniczeniu powikłań, szczególnie oftalmologicznych. Więcej o surowcu znajdziesz w monografii:

W celu ograniczenia retinopatii wskazane jest również stosowanie surowców antocyjaninowych.

Przykład preparatów stosowanych w cukrzycy

Diabetosan fix

Skład:
Phaseoli pericarpium
Galegae herba
Cichorii radix
Urticae herba

Diabetosol płyn

Skład:
Galegae herba,
Phaseoli pericarpium,
Taraxaci radix,
Agropyri rhizoma,
Myrtilly folium.

Wskazania: w stanie przedcukrzycowym (u osób z rodzinną predyspozycją do tej choroby), w cukrzycy utajonej, we wczesnym okresie cukrzycy typu II (insulinoniezależnej) oraz pomocniczo w cukrzycy leczonej innymi lekami przeciwcukrzycowymi.

Słodziki i cukry dla cukrzyków

Cukry jakich diabetyk powinien unikać to cukry szybko wchłanialne (cukry proste i dwucukry) - są to: glukoza, fruktoza, sacharoza, laktoza.
Węglowodany jakie powinien spożywać to te wolno wchłanialne (cukry złożone) np.: skrobia (kasze, ryż, płatki zbożowe, pieczywo, makarony, mąka, ziemniaki, suche nasiona roślin strączkowych).
Skrobia w przewodzie pokarmowym ulega stopniowemu trawieniu i jest rozkładana do cząsteczek glukozy. Trawienie i wchłanianie skrobi następuje powoli, co zapobiega niekorzystnym wahaniom poziomu glukozy we krwi.

Substancje słodzące dla diabetyków i otyłych:

Poliole - pochodne cukrów prostych. Mają mniejszą wartość energetyczną (o ok. 50%). Metabolizowane są niezależnie od insuliny i mają słaby wpływ na poziom glukozy we krwi. Wadą jest to, że ich większe ilości wykazują działanie przeczyszczające.
Są częstymi składnikami pomocniczymi leków przeznaczonych dla diabetyków.
• sorbitol,
• ksylitol,
• mannitol.

Intensywne substancje słodzące. Mają niezwykle słodki smak - stosuje się je w bardzo małych ilościach. Są praktycznie bez wartości energetycznych, nie powodują próchnicy.
• acesulfam K,
• aspartam,
• sacharyna,
• taumatyna.

Aspartam jako źródło fenyloalaniny nie może być stosowany u chorych na fenyloketonurię.

mgr farmacji Łukasz Ejsmont
Data: 2023-08-02